s k y, roz. uondy; vudce ceskych sionistu dr. Ludvik Singer, poslanec a posleze take predseda prazske z. n. o. Take nynejsi predseda zid. obce prazske dr. Bohumil Stein, autor knihy „Familie Schidlow" jest z Kolina. V kruzich prazske Orthodoxie uplatnoval se znamenite dr. Marek Fischer, jehoz otec Elias Fischer ridil dlouha leta osudy kolinske nab. obce. Jako velkoobchodnik a prumyslnik vynikl v Prostejove pocatkem 19. stol. Feis K e 11 i n, ktery prijal jmeno Ehrenstamm. Nabyl jmeni, cti, vlivu, ale rodina zchudla opet. V K. se nar. jako synove Mojzise Petschka Isidor Petschek 15. brezna 1854, Julius Petschek 14. brezna 1856 a Ignac Petschek 14. cervence 1857. Jsou znami jako majitele dolu a bankeri. Z uzke kolinske Zidovske ulice vzesel velkoprumyslnik Bernhard M a n d e 1 i k, otec Roberta, Otty a Ervina Mandelika, majitelu cukrovaru a velkostatku. Ziji dilem v Ratibori u Kolina, dilem v Praze. Dnesni pomery. Jeste r. 1881 zilo v meste K. 1148 Zidu a mimo to bylo v kazde vesnici kolem Kolina nekolik zid. rodin. V kolinskem okrese byla druha obec zid. v K o ur i m i a mela modlitebnu v K o urimi, v Zasmukach a v Plananech. Kourimska obec splynula pred 10 lety s kolinskou a tato ma dnes celkem jen 500 diusii Chram v Plananech byl odprodan a tyz osud ocekava opusteny chram v Zasmukach. A ti Zide, kteri dnes ziji v K., jsou az na nepatrne vyjimky pristehovalci. Skutecnych kol. rodin jest zde malo. I ta nejcetnejsi a nejslavnejsi kolinska rodina Saudkova jest zde jen po preslici zastoupena. Za dnesnich hospodarskych pomeru chudinou i zbyvajici clenove z. o. a jest obava, ze pozbude i stara slavna kol. zid. obec sveho vyznamu. Dlouho byla druhou po Praze, ridila se ve vsent prikladem prazske zid. obce a mela vliv a slavu. Dnes nalezneme kolinske rodiny v celych Cechach, ve Vidni, v Budapesti, v Americe, jen v Koline nejsou, a Starosty zild. n. o. byli v poslednich desitiletich: Po Eliasi Fiserovi nasledoval Nathan Schidlow, Dr. Podvine c, red. Julius Kraus, Ignac Stein, Bernhard B o n d y, Ignac Arnstein, Max Steiner, Rajmund Heller, Dr. Josef Ornstein, Otta Reich. Od r. 1825 ridi obec vzorne pan Arnost Spira, centralni' inspektor CSD. v. v. Jest pokladnikem Svazu ceskych naboz. obci a clenem Nejvyssi rady. Touto stati nejsou ovsem podany podrobne dejiny Zidu kolinskych. Ty budou teprve v budoucnosti napsany, nebot v poslednich letech bylo objeveno mnoho historickeho; materialu, ke kteremu bylo zde jen castecne prihlizeno. 298 Geschichte der Juden in Komotau. Bearbeitet von Dr. Rudolf Wenisch u. Rb. Prof. Dr. Emil Krakauer, Komotau. Im altesten Komotauer Stadtbuche (1468—1583) finden sich vom J. 1468 bis zu dem Judenprivileg von 1517, in welchem die Komotauer von der Obrigkeit die dauernde Ausweisung der Juden aus der Stadt und Herrschaft Komotau erwirkten, bzw. bis zum J. 1526, wo die letzten Hausverkaufe von Seite der Juden vorkommen, als Kaufer, Besitzer und Verkaufer von Hausern uber 50 Juden und Judinnen, deren Reihe im folgenden nach gewissenhafter Zusammenstellung in alphabetischer Anordnung geboten wird, wobei 1 Rabbiner, 1 Arzt, 1 Schwertfeger und 4 Beutler sowie 2 . aus Thuringen stammende Juden vorkommen: Aaron Jud (Aaron Jud, Stotzingers Eidam) kauft zw. 1477 und 1479 III 3 von Erhard ,Plobmer ein Haus im Trunkenen Viertel neben Lob Hofner, verkauft zw. 1483 IV 30 und 1484 X 16 dem Michel Egrer sein Haus vor dem Weintor neben Johannes Schreibers Hof und verkauft zw. 1491 I 12 und 1493 IV 17 der Else Kunigin sein Haus im Trunkenen Viertel neben Jorg Pleichmeister. Abraham Jud, Beutler (Abraham Jud ein Beutler, Beutler Jud genannt Abraham) kauft zw. 1477 und 1479 III3 von Hans Czamper ein Haus in der Oberen Vorstadt neben Frpmeter und Hans Czamper, wird zw. 1479 III 3 und 1483 IV 30 zweimal als Nachbar d!es Czamper und Thomas Brauer in der Oberen Vorstadt genannt, verkauft zw. 1483 IV 30 und 1484 X 16 sein Haus in der Oberen Vorstadt zw. Plettil und Thomas Brauer an Jorg Frank, kauft zw. 1484 X 16 und 1487 11.28:. vonljaji. j@«acz ein Hauslein in der Unteren Vorstadt zw. Jan Quacz und Wolfgang Kiichler, wobei eine Vereinbarung gegen Mitbenutzung und Mitinstandhaltung von Tor und Brunnen getroffen wird, verkauft zw. 1491 112 u. 1493 IV 17 dem Lorenz Kuchler genannt Korner sein Haus in der Unteren Vorstadt zw. Mathes Tuckel und Wolfgang Kuchler unter Wiederholung der obigen Vereinbarung betreffs Tor und Brunnen, kauft zw. 1491 112 und 1493 IV 17 von Veit Beck ein Haus in der Unteren Vorstadt zw. Wenzel Grundmann und Teignickel, wird in dieser Zeit nochmals als Nachbar des Wenzel Grundmann in der Unteren Vorstadt erwahnt, verkauft zw. 1497 XII14 und 1498 112 dem Erhart Schlosser sein Haus in der Niederen Vorstadt zw. Nickel Beck und Grundmann, kauft in dieser Zeit vom Gerber Kolb ein Haus in der Niederen Vorstadt zw. Paul Gerber und der Frankin, wird zwischen 1500 I 25 und 1501 I 21 Nachbar des Gerbers Heinz Greinsdorfer, der das Haus des Paul Gerber kauft, und ubergibt zw. 1514 117 und 1516 VII 4 sein Haus in der Niederen Vorstadt seinen beiden Sohnen Eisack und Mendel. B a r a c h, Rabbiner (Barach Rabij, Rabie Jud) kauft zw. 1518 V18 und 1519 V 27 vom Gottlieb Juden das Hauslein zw. Kaimans und Strunkaus Garten und verkauft zw. 1519 V 27 und 1522 V 2 dem Paul Herold sein Hausel in der Niederen Vorstadt neben dessen Garten. Bulma Jud (Bulma Jud, Bulman Jud, Bulnar Jud) kauft zw. 1471III15 und 1472 IV 1 von Jakob Czrt ein Haus in der Pfauengasse zw. dem Pisaczka und Luzil Schneider, wird zw. 1476 II 2 und 1479 III 3 zweimal als Hausnachbar in der Pfauengasse erwahnt und verkauft zw. 1481 X 19 und 1483 IV 30 dem Linhart Schuster sein Haus in der Pfauengasse zw. dem Grafen und Luzil Schneider. Calman Jud (Calman Jud, Galmon Jud) kauft zw. 1468 II 5 und 1469 XII 30 von Ambrosius Maler ein Haus in der Hottergasse neben dem kleinen Tischer, kauft zw. 1473 VIII 3 und 1475 I 24 von Hans Pflaumel ein Haus in der Pfauengasse unter Linhart Kurschner, verkauft zw. 1475 I 24 und 1476 II 2 dem Merten Meienzweig ein Haus in der Pfauengasse ober dem Sighart, ist zw. 1484 X 16 und 1487 II 28 Nachbar des Hesku bzw. Janko Schuster in der Unteren Vorstadt und kauft zw. 1497 XII14 und 1498 112 von Poschl von Prahn einen Hof in der Niederen Vorstadt neben dem roten Enderle; als sein Eidam wird zw. 1487II28 und 1488X112 Simon Jud genannt. Calman Jud von Brunnersdorf kauft zw. 1506 V 5 und 1510 VI24 von der langen Nahterin ein Hauschen in der Niederen Vorstadt neben Mertens Strunkaus Hof und verkauft zw. 1519 V 27 und 1522 V 2 dem Mathes Seiler sein Hausel neben Paul Herolds Garten. Calmanin Judin verkauft zw., 1506 V 5 und 1510 VI 24 dem Juda Juden««in Hausel neben dem Gerber Andres Seifrid. David Jud kauft zw. 1477 und 1479 III 3 von Paul Melzer ein Haus in der Oberen Vorstadt zw. Pletil und Simon Glastrager, das er zw. 1481 X 19 und 1483 IV 30 dem Gregor Blaseisen verkauft, und kauft zw. 1481 X 19 und 1483 IV 30 von Jan Reffler ein Haus in der Unteren Vorstadt ob des Weinolts Hof, das er zw. 1487 II 28 und 1488 XII 2 dem Salomon Juden verkauft. David Jud aus Thuringen kauft zw. 1491112 und 1493 IV 17 vom Kelberhans ein Haus in der Unteren Vorstadt neben Weinolts Hof. David Jud, Arzt, kauft zw. 1514 I 17 und 1516 VII 4 vom Mosche Juden ein Hausel, verkauft zw. 1516 VII 4 und 1517 V 30 dem Andres Wagner sein Hausel in der Niederen Vorstadt neben dem Buttner Opitzer, wird zw. 1518 V 18 und 1519 V 27 als Nachbar in der Niederen Vorstadt erwahnt und verkauft zw. 1522 V 2 un'd 1523 IV 8 dem Jorg Schlesinger sein Haus zw. Peter Kirschbaum und Kaspar Schmid. David Jud, Schwertfeger, kauft zw. 1506 V 5 und 1510 VI 24 vom Hans Haueisen ein Hauschen im Trunkenen Viertel und verkauft dieses zw. 1513 V 18 und 1514 I 17 dem Steinme'tz Jorg Schremmel. Eisack Jud (Eisak Beutlers Sohn) erhalt zw. 1514 I 17 und 1516 VII 4 von seinem Vater (Abraham 299